#title အာရပ်နွေဦးမှသည် ဆောင်းဦးတော်လှန်ရေးဆီသို့လော?
#author Kevin Carson, Hein Htet Kyaw
#LISTtitle အာရပ်နွေဦးမှသည် ဆောင်းဦးတော်လှန်ရေးဆီသို့လော?
#date April 2026
#source [[https://c4ss.org/content/61096]]
#lang en
#pubdate 2026-06-11T06:16:50
#authors Hein Htet Kyaw
#topics West Asia, Arab Spring
#language Burmese
#publication Center for a Stateless Society - C4SS
#notes Artikel aslinya berjudul "[[http://c4ss.org/content/8518][From Arab Spring to Fall Revolution?]]" oleh Kevin Carson

၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် နွေရာသီတွင် Wikileaks မှ အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ လျှို့ဝှက်ကြေးနန်းစာပေါင်း သောင်းနှင့်ချီ၍ ထုတ်ဖော်ခဲ့ရာ အမေရိကန် အမျိုးသားလုံခြုံရေး အသိုက်အဝန်းနှင့် ၎င်းတို့၏ ထောက်ခံသူများအကြား အလွန်တရာ အမျက်ထွက်စရာနှင့် စိတ်ပျက်စရာ ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ထိုစာရွက်စာတမ်းများတွင် အာရပ်အစိုးရ အများအပြား၏ ပြည်တွင်း အဂတိလိုက်စားမှု အသေးစိတ် အချက်အလက်များ ပါဝင်နေပြီး တူနီးရှားနိုင်ငံ၌ အစိုးရကို ဖြုတ်ချနိုင်ခဲ့သည့် “Facebook/Twitter တော်လှန်ရေး” ကို မီးမွှေးပေးရန် အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် လူမှုကွန်ရက် နည်းပညာများ အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည့် အောက်ခြေလူထု တော်လှန်ရေးများသည် အီဂျစ်နှင့် လစ်ဗျားနိုင်ငံများသို့ ကူးစက်သွားပြီး ထိုအစိုးရများကို ပြိုလဲစေခဲ့သည်။ ဘာရိန်း၊ ယီမင်နှင့် ဆီးရီးယားနိုင်ငံတို့တွင်လည်း တော်လှန်ရေး မီးတောက်များမှာ ဆက်လက် တောက်လောင်နေဆဲ ဖြစ်သည်။

အာရပ်နွေဦးသည် ၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များကတည်းက စတင်ခဲ့သော ဖြစ်စဉ်တစ်ခု အရှိန်မြင့်တက်လာခြင်းသာ ဖြစ်ကြောင်း Rand Corporation မှ လေ့လာဆန်းစစ်သူများဖြစ်သည့် John Arquilla နှင့် David Ronfeldt တို့က ဆိုသည်။ ၎င်းမှာ ကွန်ရက်ချိတ်ဆက်ထားသော အဖွဲ့အစည်းများ ပေါ်ထွက်လာခြင်းကြောင့် သာမန်ပြည်သူများနှင့် နိုင်ငံတော် သို့မဟုတ် ကော်ပိုရေးရှင်းကြီးများကဲ့သို့သော အထက်အောက် အဆင့်ဆင့် အုပ်ချုပ်သည့် အဖွဲ့အစည်းများအကြား အာဏာချိန်ခွင်လျှာ အခြေခံကျကျ ပြောင်းလဲသွားခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

Global Guerrillas ဘလော့ဂ်မှ ကမ္ဘာ့လုံခြုံရေး လေ့လာဆန်းစစ်သူ John Robb က Interesting Times မဂ္ဂဇင်းနှင့် အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် “Open source (ပွင့်လင်းရင်းမြစ်) လှုပ်ရှားမှုတွေဟာ အာရပ်လောကက အစိုးရ အတော်များများကို အစားထိုးပစ်လိုက်ပြီ” ဟု ဆိုသည်။ ထင်ရှားသော open source ကုဒ်ရေးသူနှင့် သီအိုရီပညာရှင် Eric Raymond ၏ “Bazaar” (ဈေးတန်း) ပုံစံသည် Linux ဆော့ဖ်ဝဲလ် ရေးသားသူများ အသိုင်းအဝိုင်းတွင်သာမက ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှု၊ ဖိုင်မျှဝေခြင်း လှုပ်ရှားမှုနှင့် အယ်လ်ကိုင်ဒါ ကဲ့သို့သော စတုတ္ထမျိုးဆက် စစ်ပွဲလှုပ်ရှားမှုများ၏ ကွန်ရက်ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဖြစ်သလို အာရပ်နွေဦး၏ အခြေခံလည်း ဖြစ်သည်။

ဤကဲ့သို့ ကွန်ရက်ချိတ်ဆက် တော်လှန်မှုပုံစံသည် ဥရောပ၊ အစ္စရေးနှင့် ဝေါလ်စထရိ (Wall Street) တို့အထိ ကမ္ဘာအနှံ့ ပျံ့နှံ့လာနေသည်။ အကယ်၍ ပါလက်စတိုင်းသားများသည် အာရပ်နွေဦး ပုံစံအတိုင်း အကြမ်းမဖက်သော အုံကြွလှုပ်ရှားမှု အသစ်တစ်ရပ်ကို စတင်ခဲ့ပါက အစ္စရေးအစိုးရအနေဖြင့် ထိရောက်သော အရေးယူဆောင်ရွက်မှု တစ်စုံတစ်ရာ ပြုလုပ်နိုင်လိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း အစ္စရေး လုံခြုံရေး အသိုက်အဝန်းက ပြီးခဲ့သည့် နွေရာသီက စိုးရိမ်တကြီး သတိပေးခဲ့သည်။ ထိုအချက်မှာ အစ္စရေး လူ့အခွင့်အရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ တရားမျှတမှု လှုပ်ရှားသူများနှင့် ပူးပေါင်းကာ နိုင်ငံအနှံ့ တဲအိမ်များဖြင့် စခန်းချ ဆန္ဒပြနေကြသည့်အတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ “Occupy Wall Street” (ဝေါလ်စထရိကို သိမ်းပိုက်ရေး) လှုပ်ရှားမှုနှင့် ပတ်သက်၍မူ ပြောစရာများစွာ ရှိနေပါသည်။

ဤလှုပ်ရှားမှုသည် ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ နှောင်းပိုင်းက ဖြစ်ပွားခဲ့သော Summer of Love၊ ပြင်သစ် အထွေထွေသပိတ်နှင့် Prague Spring စသည့် ဖြစ်ရပ်များထက်ပင် ပိုမိုကြီးမားသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ၎င်းမှာ အကျင့်ပျက်ခြစားနေသော အဖွဲ့အစည်းများ၏ အကျိုးစီးပွားက လွှမ်းမိုးထားသည့် နိုင်ငံတော်ယန္တရားမှတစ်ဆင့် “ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး” လုပ်ဆောင်ရန် ကြိုးစားခြင်းမှာ အချည်းနှီးဖြစ်ကြောင်း သိမြင်လာသည့် မျိုးဆက်သစ်တို့၏ လက်ရာဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ရိုးရာနိုင်ငံရေးကို စိတ်ပျက်ပြီး ကိုယ်တိုင် အဖွဲ့အစည်းဖွဲ့ခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက် လှုပ်ရှားမှုများဘက်သို့ လှည့်လာကြသည်။ အသက် ၂၇ နှစ်အရွယ် စပိန်အမျိုးသမီး Marta Solanas က “ကျွန်မတို့ဟာ မဲပေးတာဟာ တန်ဖိုးမရှိဘူးလို့ ပထမဆုံး ပြောထွက်လာတဲ့ မျိုးဆက်ပါ” ဟု ဆိုကာ တရားဝင်မှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်း၏ ရလဒ်အဖြစ် ဤလှုပ်ရှားမှုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဤနေရာတွင် ဆောင်ပုဒ်နှစ်ခုမှာ ဆီလျော်နေပါသည်- “စနစ်ဟောင်းကြီးအတွင်းမှာပဲ လူ့အဖွဲ့အစည်းသစ်ရဲ့ တည်ဆောက်ပုံကို တည်ဆောက်ခြင်း” နှင့် “သင်မြင်လိုတဲ့ ပြောင်းလဲမှုကို သင်ကိုယ်တိုင်က စတင်ပါ” ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

အာရပ်နွေဦးသည် (ယခုအခါ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ နွေဦး သို့မဟုတ် Ken MacLeod ကို အားနာနာနှင့် ပြောရလျှင် ဆောင်းဦးတော်လှန်ရေး — Fall Revolution ဖြစ်လာနေသည်) အရင် Seattle လှုပ်ရှားမှုကဲ့သို့ပင် ၁၉၆၈ ခုနှစ်က ဆန္ဒပြပွဲများနှင့် အခြေခံကျကျ ကွဲပြားနေသည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ် လူငယ်လှုပ်ရှားမှုသည် ၎င်းတို့ တိုက်ထုတ်နေသည့် အထက်အောက် အဆင့်ဆင့်ရှိသော ဗျူရိုကရေစီ ယန္တရားကြီးများက သတ်မှတ်ထားသော ကန့်သတ်ချက်များအတွင်းတွင်သာ လှုပ်ရှားခဲ့ရသည်။ ထိုခေတ်က လူထုကို ဆက်သွယ်ပြောဆိုနိုင်စွမ်းမှာ မီဒီယာကော်ပိုရေးရှင်းကြီး အနည်းငယ်၏ လက်ထဲတွင်သာ ရှိနေသည့် ဗဟိုချက်မတစ်ခုတည်းမှ ထုတ်လွှင့်သော ပုံစံဖြင့်သာ ကန့်သတ်ခံထားရသည်။

ယနေ့ခေတ် လှုပ်ရှားမှုများမှာမူ အင်တာနက်၏ ကွန်ရက်ချိတ်ဆက်မှုနှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အခမဲ့ပလက်ဖောင်းများကြောင့် လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ စွမ်းဆောင်ရည်မှာ အဖွဲ့အစည်းကြီးများကို တန်းတူယှဉ်နိုင်သော အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ အမြဲတမ်း အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရား မရှိသလောက်ဖြစ်သော ကွန်ရက်အခြေပြု လှုပ်ရှားမှုများသည် အဖွဲ့အစည်းကြီးများကို သတိပေးချက်မရှိဘဲ ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်နိုင်ပြီး ထိုအဖွဲ့အစည်းများမှာလည်း ဖြေရှင်းနိုင်စွမ်း မရှိတော့ပေ။ ကွန်ရက်ပညာရှင် Yochai Benkler က ဤသို့ ဆိုသည်-

“ခင်ဗျားတို့ မြင်တွေ့နေရတာက ကိုယ်တိုင် အဖွဲ့အစည်း ဖွဲ့နိုင်တဲ့ အသက် ၂၀ နဲ့ ၃၀ အရွယ် မျိုးဆက်တွေပါ။ သူတို့ဟာ ဘဝကို ပိုမို ပူးပေါင်းပါဝင်ဆောင်ရွက်လို့ရတဲ့၊ ဗဟိုချက်မ မရှိတဲ့၊ နိုင်ငံတော် ဒါမှမဟုတ် ကုမ္ပဏီကြီးတွေလိုမျိုး ရိုးရာအဖွဲ့အစည်း ပုံစံတွေအပေါ် မှီခိုမှု နည်းပါးတဲ့ အရာလို့ ယုံကြည်ကြတယ်။ အဲဒါတွေဟာ စက်မှုစီးပွားရေးခေတ်က အဓိက လုပ်ဆောင်တဲ့ နည်းလမ်းတွေ ဖြစ်ခဲ့ပေမယ့် အခုတော့ မဟုတ်တော့ဘူး။”

လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်က ဟစ်ပီ (*hippies*) များနှင့် လက်ဝဲသစ် (*New Left*) များသည် ထိုခေတ်က နည်းပညာနှင့် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ရေစီးကြောင်းကို ဆန့်ကျင်ပြီး ရေဆန်တက်ခဲ့ကြရသည်။ ယနေ့တွင်မူ ကျွန်ုပ်တို့ဘက်၌ ထိုနည်းပညာ ဒီရေရှိနေပြီ ဖြစ်ပြီး၊ ကြီးမားလှသော ဗျူရိုကရေစီ ယန္တရားကြီးများကို ပီရန်ဟာငါးအုပ်စုကဲ့သို့ အရှင်လတ်လတ် ဝါးမြိုပစ်မည် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ သွေးစွန်းနေသော ခေါင်းများကို ကျွန်ုပ်တို့၏ ရဲတိုက်တံတိုင်းများပေါ်တွင် ချိတ်ဆွဲပြသမည် ဖြစ်သည်။

၎င်းမှာ ဖြစ်ထွန်းလာနေသော ကမ္ဘာသစ်တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ် မည်သို့ အဆုံးသတ်မည်ကို မြင်တွေ့နိုင်ရန် ကျွန်ုပ် အသက်ရှည်ရှည် နေနိုင်ပါစေကြောင်း မျှော်လင့်မိပါသည်။